در بازارهای سنتی ایران مانند بازارهای قدیمی، راستههای فروش مغازهها، بازارچههای محلی و مجموعه رستههای تجاری با ساختار سنتی، خطر آتشسوزی یکی از دغدغههای مهم برای صاحبین کسب و کار بشمار میآید. معماری این فضاها، سیمکشی قدیمی، نصب تجهیزات اطفای حریق ناکافی و تراکم زیاد اجناس قابل اشتعال، همگی باعث میشوند پیشگیری و تجهیز صحیح اهمیت مضاعفی داشته باشد. در این مقاله از کایا آتشبان با نگاهی عملی و تخصصی، انواع تجهیزات اطفاء حریق، نکاتی برای انتخاب درست و سازگار با شرایط بازارهای سنتی ایران، و چکلیستی کاربردی برای مدیران و صاحبان مشاغل ارائه میدهیم.
بازارهای سنتی معمولاً ساختمانهای قدیمی، راهروهای باریک، طبقات مختلف و مغازههایی با وسایل چوبی، پارچهای و مواد قابل اشتعال زیادی دارند. در چنین محیطهایی:
بنابراین، داشتن تجهیزات اطفای حریق استاندارد و نصب آنها در مکانهای کلیدی مثل ورودیها، راهروها و پشت بام، میتواند تفاوت میان یک حادثه کوچک و یک فاجعه بزرگ را رقم بزند.
در بازارهای سنتی ایران غالباً از تجهیزات زیر استفاده میشود:
| تجهیز | کاربرد اصلی | نکات مهم برای انتخاب |
|---|---|---|
| کپسول آتش نشانی پودر و گاز (Dry Chemical / ABC) | مناسب برای خاموش کردن آتشهای کلاس A (چوب، پارچه، کاغذ)، B (مایعات قابل اشتعال) و C (آتشهای برقی) | حجم مناسب با توجه به مساحت مغازه، پلمپ، تاریخ شارژ و تست دورهای |
| کپسول آتش نشانی CO₂ (دیاکسید کربن) | بهترین گزینه برای آتشهای برقی (تابلوها، دستگاههای برقی) | بدون پسماند و سازگار با تجهیزات، اما هزینه شارژ بالاتر دارد |
| قرقره شلنگ آتشنشانی (Hose Reel) | جریان یکنواخت آب برای مهار شعلههای اولیه | شلنگ باید کیفیت مناسب داشته باشد و به شیر اصلی آب متصل باشد |
| شیر انشعاب و شیر زانویی (Fire Valves / Branch Pipes) | تقسیم جریان آب بین مسیرهای مختلف در شبکه لولهکشی | شیر باید دسترسی آسان داشته و عملکرد مطمئن ارائه دهد |
| نازل قابل تنظیم (Adjustable Nozzle) | کنترل پاشش آب به شکل مهپاش یا جت | در بازار سنتی، نازل چند حالته میتواند مفید باشد |
| جعبه آتشنشانی (Fire Cabinet / Fire Box) | محل مستقر کردن تجهیزات مثل شیلنگ، آچار، خاموشکنندههای کوچک | مقاومت در برابر ضربه، دسترسی سریع و علامتگذاری واضح |
| شبکه لولهکشی آب و لولههای فولادی گالوانیزه | مسیر رساندن آب به نقاط مختلف بازار | قطر و متراژ لوله باید بر مبنای فشار آب و ارتفاع تعیین شود |
این تجهیزات در کنار هم یک سیستم اطفای حریق مؤثر در بازار سنتی میسازند. اما انتخاب آنها نیازمند توجه به شرایط محیطی، نوع ساختمان و هزینه نگهداری تجهیزات است.
در بازارهای با سقف مرتفع یا دارای طبقات، استفاده از کپسول سنگین یا سیستم آبپاش متمرکز ممکن است کارایی کمی داشته باشد. اگر فضای مغازه پر از گردوغبار یا دود طبیعی است (مثل مغازه فرآوردههای صنعتی)، تجهیزات دودسنج یا سیستم اعلان حریق مرکزی ترکیبی پیشنهاد میشود.
تجهیزات سادهتر و استاندارد (کپسول پودری، قرقره شلنگ) هزینه اولیه پایینتری دارند. اما تجهیزات پیشرفتهتر مثل سیستم آدرسپذیر یا شیرهای کنترل الکترونیکی، سرمایهگذاری بلندمدت محسوب میشوند و عملکرد بهتری دارند.
تجهیزات باید مطابق با استاندارد ملی ایران (مثل استانداردهای سازمان آتش نشانی و مرکز تحقیقات آتشنشانی) باشند. برچسبها، گواهیها و تاریخ تولید و تست محصولات اهمیت زیادی دارند.
تجهیزات مثل کپسول یا شیر باید در ارتفاع مناسب نصب شوند و بدون مانع در دسترس باشند. تابلوهای راهنمای ایمنی و مسیر خروج نیز باید مشخص و روشن باشند.
هر سال کپسولها شارژ و تست شوند. شلنگها و قرقره باید از لحاظ نشتی و انسداد بررسی شوند. نازلها باید بدون گرفتگی باشند و شیرها عملکردشان چک شود.
برای اجرای یک طرح عملی در بازارهای سنتی، قدمهای زیر پیشنهاد میشود:
بازارهای سنتی ایران شرایط خاص خود را دارند: ساختمانهای قدیمی، تراکم کالا و عبور و مرور زیاد. به همین دلیل، تجهیزات اطفای حریق ساده اما مؤثر و متناسب با این شرایط، میتوانند جان و مال صاحبین مشاغل در این مکانها را حفظ کنند. انتخاب تجهیزات استاندارد، نصب صحیح و نگهداری دورهای سه رکن اساسی در ایجاد ایمنی پایدار هستند.
اگر به دنبال راهنمایی بیشتر، انتخاب تجهیزات یا اجرای سیستم اطفای حریق در بازار سنتی خود هستید، کارشناسان کایا آتشبان آمادهاند شما را با تجربه و تخصص همراهی کنند. با ما تماس بگیرید تا پروژه شما به شکلی حرفهای طراحی و اجرا شود.
زیرا ساختار قدیمی، مسیرهای باریک و مواد قابل اشتعال زیاد، خطر گسترش سریع آتش را افزایش میدهد. نصب تجهیزات اطفای حریق در این فضاها بسیار حیاتی است.
کپسول پودر و گاز (ABC) گزینهای چندمنظوره است و برای بیشتر مواد قابل اشتعال، پارچه، چوب و وسایل برقی کاربرد دارد.
بله، بهویژه در بازارهای بزرگ و سرپوشیده که دسترسی سریع به آب اهمیت دارد. قرقره میتواند در کنترل اولیه آتش بسیار مؤثر باشد.
کپسولها باید سالانه شارژ و تست شوند، شلنگها و نازلها نیز ماهیانه از نظر نشتی یا گرفتگی بررسی شوند.
نصب تجهیزات استاندارد، آموزش فروشندگان، بررسی سیمکشی، نصب تابلوهای راهنمای خروج و برنامه سرویس دورهای از اقدامات ضروری هستند.
